چرا باید دعا کنیم؟!
|
چگونه، با چه حالی، چه چیزی، از چه کسی، چه وقتی و در کجا بخواهیم |
▪ دلیل عقلی: عقل به ما می گوید: اگر ضرری انسان را تهدید می نماید و انسان قدرت برطرف نمودن آن را داشته باشد، لازم است آن را از خود دفع نماید. کاملاً روشن است که در زندگی دنیوی، هر انسانی را ضررهایی تهدید می کند و انسان همواره گرفتار ضررهایی است و این گرفتاری ها یا داخلی است مانند اینکه بیماری، وجود انسان را فراگیرد یا خارجی است مثل اینکه آزار و اذیتی از فرد ظالمی به او برسد یا مسئله ناگوار و بدی از اطرافیان، دوستان، همسایگان و یا حوادث طبیعی به انسان می رسد و اگر در حال حاضر گرفتار هیچ یک از این گونه گرفتاری ها نباشد، عقل دامنگیر شدن این حوادث را بر انسان در آینده ممکن می داند. پس ضررهای این دنیا از دو حال خارج نیست: یا حاصل شده و انسان مبتلا به آن است، یا حاصل می شود و در صورت توان هر دو را باید برطرف نمود.
از طرفی معمار این هستی، خداوند است و اوست که جهان هستی را مدیریت می کند و به هر که بخواهد عزت و ذلت، آسایش و گرفتاری، موفقیت و معرفت، نورانیت دل و روشنی فکر، وصول به رحمت و برکت، دوری از عذاب و نقمت و... می دهد و اوست که ما را به دعا کردن مأمور کرده است آنجا که می فرماید: [و هنگامی که بندگان من، از تو درباره من سؤال کنند (بگو) من نزدیکم! دعای دعاکننده را، به هنگامی که مرا می خواند، پاسخ می گویم! پس باید دعوت مرا بپذیرند و به من ایمان بیاورند تا راه یابند (و به مقصد برسند).](۱) دعا وسیله ای است برای دفع این ضررها و این در توان و قدرت انسان است پس ازنظر عقلی لازم است انسان با دعا چنین ضررهایی را از خود دفع کند.
▪ دلیل نقلی (روایی): آنچه از احادیث شریفه به دست می آید این است که هر فردی – چه سالم و چه مبتلا – نیازمند دعا است و روایات در این باب خیلی زیاد است که به بعضی از آنها اشاره می شود. پیامبر اعظم(ص) می فرماید: [آیا شما را به سلاحی که از دشمنانتان رها کرده و رزق و روزی شما را زیاد کند، راهنمایی نمایم؟ عرض کردند: آری، ای رسول خدا. فرمود: شب و روز پروردگارتان را بخوانید، زیرا که دعا اسلحه مؤمن است.](۲) در روایتی دیگر زراره از امام باقر(ع) نقل می کند که حضرتش فرمود: [آیا شما را به مسئله ای که پیامبر خدا(ص) در آن استثنا نفرمود راهنمایی کنم؟ عرض کردم: آری. فرمود: دعا قضا و قدر حتمی و امضای محکم شده را بر می گرداند و حضرت انگشتان مبارک خود را (به علامت نشان دادن کار محکم شده) به هم چسبانید!] (۳) در روایتی دیگر امام سجاد (ع) فرمود: [همانا دعا و بلا تا روز قیامت کنار هم هستند (یعنی یکی از آن دو حتماً باید واقع شود)، همانا دعا بلایی را که حتمی و محکم شده است را بر می گرداند.] (۴) روایات فراوانی در مسئله دعا وجود دارد که همگی ما را امر به دعا می کنند چگونه دعا کنیم؟ (آداب دعا کردن)
قطعاً هر کاری را باید با آداب و شرایطش انجام داد تا به نتیجه مطلوب رسید و دعا نیز از این مسئله مستثنی نیست و اگر دعا را با شرایط انجام ندهیم نباید منتظر اجابت باشیم.
۱) دعا باید با نام خداوند آغاز شود.
پیامبر خدا(ص) فرمود:[دعایی که اولش «بسم الله الرحمن الرحیم» باشد رد نمی شود.] (۵)
۲) پیش از دعا حمد و سپاس پروردگار را به جای آورد.
امام صادق(ع) فرمود: [هر دعایی که قبل از آن حمد و سپاس خدای متعال گفته نشود، دعایی ناقص و ابتر است.] (۶)
در روایتی دیگر آمده است: [همانا در کتاب امیر مؤمنان علی (ع) چنین آمده است: مدح و ثنای پیش از دعا و خواستن است ، چون خواستی خدای متعال را بخوانی، اول او را ستایش کن. (راوی گوید:) گفتم: چگونه او را ستایش کنم؟ فرمود: می گویی: ای خدایی که به من از رگ گردن نزدیکتری، ای کسی که میان انسان و دل او حائل و مانع می شوی، ای کسی که در چشم انداز بلندمرتبه ای هستی، ای کسی که مثل و مانند تو نیست.] (۷)
۳) بر محمد و آل محمد (ص) صلوات بفرستد.
امام صادق(ع) می فرماید: [کسی که به سوی خداوند متعال نیازی داشته باشد باید آن را با صلوات بر محمد و آل محمد (ص) آغاز نماید، سپس حاجتش را از خدا بخواهد ، سپس دعا را با صلوات بر محمد و آل محمد(ص) تمام کند زیرا که خدای متعال کریم تر از آن است که دو طرف کلامی را بپذیرد و وسط آن را رها کند، چون دعا با صلوات بر محمد و آل محمد(ص) باشد محجوب نمی شود.(۸)
۴) ائمه اطهار (ع) را شفیع قرار دهد.
بدیهی است که برای برآورده شدن حاجات باید وسیله ای به پیشگاه خدای متعال ببریم، زیرا که خدای متعال در قرآن مجید به این مطلب دستور داده است آنجا که می فرماید[وابتغوا الیه الوسیله: برای تقرب به سوی او وسیله ای بیابید] (۹) در روایات متعددی بیان شده است که مراد از وسیله در کلام الهی ، همان ائمه معصومین (ع) هستند.
پیامبر اعظم (ص) در روایتی می فرماید: [آنان و اهل بیت (ع) ریسمان محکم و مورد اطمینان و وسیله به سوی خدا هستند ] (۱۰) و سپس این آیه شریفه را تلاوت فرمود: [ای کسانی که ایمان آوردید! از خدا بترسید و به سوی او وسیله ای بیابید.] (۱۱) امام کاظم(ع) فرمود: [اگر به سوی خدای متعال نیازی داری، بگو: خداوندا! همانا درخواست می کنم تو را به حق محمد و علی، زیرا که برای آن دو بزرگوار مقام و منزلتی در نزد توست، و در پیشگاه تو دارای قدر و ارزش هستند، پس به حق این شأن و به حق این قدر و منزلت، بر محمد و آل محمد علیهم السلام درود بفرست و حاجت من که فلان و فلان است برآورده فرما](۱۲)
۵) قبل از دعا به گناهان خود اعتراف کند.
امام صادق(ع) می فرماید: [همانا دعا اولش مدح و ثنا، آنگاه اعتراف به گناه، پس خواستن حاجت است(۱۳)
۶) هنگام دعا غافل نبوده و با توجه دعا نماید.
باید دانست کسی که با فکر پراکنده خدا را می خواند در حقیقت دعا نمی کند زیرا توجهش به خدا نبوده و اصلاً نمی فهمد که چه می گوید؟ و هیچ دعایی پذیرفته نمی شود جز اینکه با توجه قلبی به سوی خداوند انجام گیرد. چنانکه امام صادق علیه السلام در این باره می فرماید: [همانا خداوند متعال دعایی را که با قلب غافل انجام گیرد مستجاب نمی کند، چون خواستی دعا کنی با قلب خود به او توجه کن آنگاه یقین به استجابت دعایت داشته باشد.](۱۴)
۷) حلال بودن خوراک و پوشاک دعاکننده.
در حدیث قدسی آمده است: [ای بنده من! از تو دعا کردن و بر من اجابت است، و دعایی از من پوشیده نمی شود جز دعای کسی که از حرام می خورد.](۱۵) پیامبر خدا(ص) نیز در روایتی می فرماید: [کسی که دوست دارد دعایش مستجاب شود غذا و کسب و کار خود را پاک و حلال نماید.(۱۶) و در روایتی دیگر آمده است: [کسب و کار خویش را پاکیزه و حلال کن تا دعای تو مستجاب گردد، زیرا هنگامی که انسان لقمه حرامی را به دهانش می گذارد دعای او تا چهل روز مستجاب نمی شود.](۱۷)
۸) حقوقی که از مردم برعهده دارد ادا کند.
امیرمؤمنان علی(ع) در روایتی می فرماید: [خداوند به عیسی بن مریم وحی فرمود: به گروهی از بنی اسرائیل بگو: من دعای کسی را که در نزد او حق مردم است، نمی پذیرم](۱۸)
۹) گناهان بزرگترین مانع برآورده شدن حاجت اند.
در این باره امام باقر(ع) می فرماید: [بنده ای از خدا حاجتی مسألت می نماید، از شأن بنده این است که حاجت او بزودی یا بعد از مدت زمانی برآورده شود، اما بنده مرتکب گناه می شود، خدای متعال به ملکی می فرماید: حاجت او را برآورده نکن و او را از آن محروم نما زیرا که او تعرض به خشم و غضب من کرد و سزاوار محرومیت از جانب من شد.](۱۹)
۱۰) یقین به اجابت دعا از طرف خداوند متعال داشته باشد.
طبق آیه [أدعونی استجب لکم: مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم](۲۰) خداوند امر به دعا نموده و استجابت آن را ضمانت کرده است پس خلاف وعده نمی کند! و چگونه است که امر به درخواست از جانب بنده به درگاهش را می کند و از طرفی دعای وی را اجابت نکند؟! به همین دلیل است که در روایت می خوانیم: [هنگامی که خواستی دعا کنی با قلب خود به درگاهش روی آور و آنگاه باور به اجابت داشته باش.](۲۱)
۱۱) پافشاری و اصرار در دعا داشته باشد.
پیامبر خدا(ص) می فرمایند: [خداوند مسائل مُصّر و پافشاری کننده را دوست دارد.](۲۲) در روایتی دیگر از امام باقر(ع) می خوانیم: [به خدا سوگند، هیچ مؤمنی در حاجت خود به خداوند متعال اصرار و پافشاری نمی کند مگر آنکه خداوند حاجت او را برآورده می کند.](۲۳) همچنین در علت برآورده شدن بعضی از حاجات در زمان کم و نیز عدم اجابت دعای بعضی افراد دیگر در زمان اندک روایات فراوانی وجود دارد که به یک نمونه اشاره می گردد. امام صادق(ع) می فرماید: [بنده ای که خدا دوستش دارد و پیوسته در امری خدا را می خواند به ملائکه ای که موکل حاجت اوست خطاب می رسد: حاجت بنده ام را برآور ولی عجله نکن، زیرا من دوست دارم ندا و صدای او را بشنوم. و بنده ای که خدا را دشمن است وقتی پیوسته در امری دعا می کند، به ملائکه موکل حاجت خطاب می شود: بشتاب و حاجت بنده ام را بده، زیرا من دوست ندارم ندا و صدای او را بشنوم. حضرت فرمود: (در این موقع) مردم می گویند: او به خاطر کرامتی که داشت حاجت روا شد و این به جهت خواری و پستی از حاجتش منع شد.](۲۴)
آنچه بیان شد قسمت مهمی از آداب و شرایط استجابت دعا بود که عرضه گردید.
